بیماری‌های گوارشی مهم اسب
۱. کولیک (Colic)
کولیک به درد شکمی در اسب گفته می‌شود و ممکن است با بی‌قراری، پنجه زدن به زمین، نگاه کردن مکرر به پهلو، غلت زدن، تعریق و کاهش یا توقف دفع مدفوع همراه باشد. کولیک یک وضعیت بالقوه اورژانسی است و علت آن می‌تواند از تجمع گاز تا انسداد یا مشکلات جدی‌تر روده متفاوت باشد.
۲. زخم معده (Gastric Ulcer)
زخم معده ممکن است با کاهش اشتها، کاهش وزن، افت عملکرد، تغییر رفتار، ناراحتی شکمی و علائم خفیف کولیک همراه شود. برخی اسب‌ها علائم مشخصی ندارند؛ بنابراین تشخیص قطعی معمولاً به بررسی دامپزشکی و در صورت نیاز آندوسکوپی نیاز دارد.
۳. اسیدوز روده عقبی (Hindgut Acidosis)
این وضعیت به اختلال در محیط اسیدی روده عقبی مربوط است و ممکن است با تغییر در مدفوع، اسهال، ناراحتی شکمی، کاهش اشتها، کاهش وزن و افت عملکرد همراه باشد. تغییر ناگهانی جیره و مصرف نامتناسب کربوهیدرات‌های قابل تخمیر می‌تواند در بروز مشکلات مرتبط نقش داشته باشد.
۴. انتروکولیت عفونی (Infectious Enterocolitis)
التهاب عفونی روده و روده بزرگ ممکن است باعث اسهال آبکی، تب، بی‌حالی، بی‌اشتهایی، کم‌آبی بدن و درد شکمی شود. برخی عوامل عفونی قابلیت انتقال دارند؛ به همین دلیل، در صورت اسهال شدید باید با دامپزشک تماس گرفت و اصول بهداشت و جداسازی اسب بیمار را رعایت کرد.
۵. انسداد روده (Impaction)
انسداد ناشی از تجمع مواد در روده می‌تواند با کاهش دفع مدفوع، درد شکمی، کاهش صداهای روده، بی‌اشتهایی، نفخ و بی‌قراری همراه باشد. کمبود آب، کیفیت نامناسب علوفه و برخی مشکلات حرکتی روده می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند. انسداد روده به ارزیابی فوری دامپزشکی نیاز دارد.
۶. نفخ و تجمع گاز (Gas Colic)
تجمع بیش از حد گاز در دستگاه گوارش می‌تواند موجب درد شکمی، پنجه زدن، نگاه کردن به پهلو، غلت زدن و گاهی اتساع شکم شود. شدت علائم متفاوت است و در صورت بروز نشانه‌های کولیک، نباید بدون بررسی دامپزشکی آن را صرفاً نفخ ساده در نظر گرفت.
۷. انتروتوکسمی (Enterotoxemia)
انتروتوکسمی به بیماری ناشی از اثر سموم تولیدشده توسط برخی باکتری‌ها در دستگاه گوارش گفته می‌شود. علائم احتمالی شامل درد شدید شکمی، اسهال، بی‌حالی و کم‌آبی است و در موارد شدید ممکن است شوک و مرگ رخ دهد. تشخیص و درمان فوری دامپزشکی ضروری است.
۸. کولیک ناشی از شن (Sand Colic)
تجمع شن در دستگاه گوارش می‌تواند باعث کولیک مکرر، کاهش اشتها، کاهش وزن، اسهال، اختلال در حرکات روده و تغییر در دفع مدفوع شود. خطر آن در اسب‌هایی که روی زمین شنی غذا می‌خورند یا همراه خوراک، خاک و شن می‌بلعند بیشتر است.
هشدار مهم: کولیک شدید یا مداوم، اسهال آبکی، تب، بی‌حالی شدید یا قطع دفع مدفوع نیازمند تماس فوری با دامپزشک است. داروهای انسانی یا داروهای باقی‌مانده از درمان قبلی را بدون تجویز استفاده نکن.
بیماری‌ها و مشکلات انگلی مهم اسب
۱. کرم‌های گرد یا آسکاریس (Ascarids – Parascaris)
این انگل‌ها به‌ویژه در کره‌اسب‌ها اهمیت دارند و ممکن است باعث کاهش رشد و وزن، ضعف، بی‌حالی و کولیک شوند. آلودگی شدید می‌تواند به انسداد روده منجر شود. در مراحل مهاجرت لاروها نیز گاهی سرفه و علائم تنفسی دیده می‌شود.
۲. کرم‌های نواری (Tapeworms)
کرم‌های نواری می‌توانند در محل اتصال بخش‌های مختلف روده مستقر شوند و خطر بعضی انواع کولیک را افزایش دهند. کاهش وزن، افت وضعیت بدنی و ناراحتی شکمی ممکن است رخ دهد، اما بسیاری از اسب‌های آلوده علائم واضحی ندارند.
۳. استرانژیل‌ها (Strongyles)
برخی استرانژیل‌ها به روده آسیب می‌زنند و می‌توانند موجب کاهش وزن، ضعف، کم‌خونی، اسهال و کولیک شوند. استرانژیل‌های بزرگ در بعضی مراحل زندگی با آسیب به عروق روده مرتبط‌اند و ممکن است مشکلات شدید و تهدیدکننده حیات ایجاد کنند.
۴. لارو مگس‌های گاستروفیلوس (Bots – Gasterophilus)
لاروهای این مگس‌ها ممکن است پس از بلع توسط اسب در دستگاه گوارش مستقر شوند. آلودگی می‌تواند با تحریک بافت‌های دهان یا معده و ناراحتی گوارشی همراه باشد؛ در بسیاری از موارد، علائم مشخصی دیده نمی‌شود، اما آلودگی شدید ممکن است مشکل‌ساز شود.
۵. کرم‌های سوزنی (Pinworms – Oxyuris equi)
علامت شاخص آلودگی به کرم سوزنی، خارش اطراف مقعد است. اسب ممکن است دم خود را به دیوار یا اشیا بمالد و در نتیجه دچار ریزش مو، تحریک و زخم پوستی شود. گاهی مواد یا توده‌های تخم‌مانند اطراف مقعد دیده می‌شوند؛ تشخیص دامپزشکی برای انتخاب روش مناسب کنترل آلودگی اهمیت دارد.
۶. کرم‌های کوچک استرانژیل (Small Strongyles / Cyathostomins)
لاروهای این انگل‌ها می‌توانند در دیواره روده بزرگ قرار بگیرند. خروج هم‌زمان تعداد زیادی از لاروها ممکن است التهاب شدید روده، اسهال، کاهش وزن، ضعف و افت وضعیت بدنی ایجاد کند. در موارد شدید، این بیماری می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.
۷. کرم‌های معده (Stomach Worms – Habronema/Draschia)
این انگل‌ها در بعضی اسب‌ها بدون علامت مشخص باقی می‌مانند. برخی از آن‌ها می‌توانند در معده مشکلاتی ایجاد کنند و لاروهایشان در زخم‌های پوستی نیز نقش داشته باشند. نشانه‌ها به نوع انگل و محل آلودگی بستگی دارند و تشخیص دقیق برای تعیین درمان لازم است.
۸. استرونژیلوئیدس وِستِری (Strongyloides westeri)
این انگل بیشتر در کره‌اسب‌ها مطرح است و ممکن است با اسهال، ضعف، بی‌حالی، کاهش رشد و اختلالات گوارشی همراه باشد. شدت علائم به میزان آلودگی و وضعیت عمومی کره بستگی دارد؛ اسهال در کره‌اسب‌ها به‌ویژه در سنین پایین باید جدی گرفته شود.
نکته مهم درباره انگل‌زدایی: وجود علائم به‌تنهایی نوع انگل را مشخص نمی‌کند. برنامه کنترل انگل باید با توجه به سن اسب، شرایط نگهداری، آزمایش مدفوع و نظر دامپزشک تنظیم شود. مصرف خودسرانه و مکرر داروهای ضدانگل می‌تواند به مقاومت دارویی کمک کند.